Jòrdi Peladan Al fuòc de la Libertat , Au feu de la Liberté, occitan francés Marpoc Mar e mont 333 paginas 16 €

Vos aviai dich del temps de la primièra critica de Libres, belèu l'avetz doblidat:

“ Segur que farai tanben de criticas de libres que sortisson de premsas”

E aquí vau o far, amb un libre que ven de sortir en cò dels nostres amics de la Marpoc, un libre d'un òme que compta, non pas sonque per de que ensenhava las matematicas a l'Universitat de Montpelhièr mas per nosautres per de que a escrich , colaborat, parlat fòrça òbras en e per l'espandida de l'occitan ,que son mentionadas a la fin d'aquel libre. De sobra es lo president de la Marpoc, la Marpoc que se ditz en francés: Maison d'Animation et de Recherche Populaire Occitane.

 

Aquò fa partida del paratèxt qu'es aital que debuta ma cronica, sens doblidar la lenga, lo fons e la forma , que coma vos disiai es pas de fromatge, mas aquí se o foguèsse, serià segur de Pelardon.

Parlam en primièr de la cuberta, facha per Miquelina Peladan: un fuòc espés, roge, negre, blanc e violet amb benlèu un pauc de blau del cel... e al mitant la Libertat.
A mai se nos dona un avertiment del biais de la tele : aquel roman es una ficcion... Aquesta ficcion, força plan construcha anam i venir, es apiejada sus de faches vertadièrs que la dedicada a “ l'Aimat Vielzeuf , istorian de la Resisténcia en Lengadòc e a Marceau Lapierre Fondator del Maqu
ís de la Pichalariá e totes los Resistents de Cevena e de pertot” e a la fin de fotòs del luòc de la Pichalariá , nos o pròba. Aquel luòc foguèt esbondat en 2007 sus òrdre de la Prefectura de Gard, una placa pausada per se remembrar del maquís. Lo Jòrdi Peladan nos baila tanben los documents que se 'n servís per escriure e i trobam: Lafon, Bodon e sa Grava sul camin, de libres sus las Cevenas, l'istòria dels uguenaus, de las glèsias romanas dublidadas.

L'ai pas dich, lo Jòrdi Peladan es nascut en 1938 a Alès d'una familha cevenola, demòra a Nimes mas a servat l'ostal pairal, un mas en Cevena. E lo Jean Imbert conselhèr de la comuna de Sant-Estève-de-Val- Francesca fa lo prefaci que nos ditz “daissatz-vos prene sens retenguda per lo chale d'aquel raconte apasionat d'una pagina d'Istòria de nostres cevenas que vegèron se costejar dins un mescladís qu'es pas de creire: Franceses de totes bòrds[...] Respublicans espanhòls, Alemans opausats al nazisme e autres ciutadans de paises ocupats.”

Son roman se debana en Cevena e son eroi i es demorat, es el un vielh de las Cevenas que dubrís lo raconte en Agost de 2003, es l'estiu de la calorassa, una jornada a s'amagar del solelh capbord... Lo vielhòt, entre ostal e òrt espepissa lo cèu sens nivól en se pausant la question de gens d'aquí a prepaus del temps: “ Bèl per qual?” Assitem al revelh de l'ostalada ...Marcamal se passeja entre lo fuòc jos la caceta que se'n remebre e lo dangièr per los castanhièrs qu'agacha defòra se bevent lo café.

Mas passam, tornam amb lo pichòt second capitòl a Abril de 1937, lo jorn de mercat amb los “avions qu'escupissiàn lo fuòc e la mòrt.” A los que sabon evoca Guernica.

Lo vielh de la cevenas i nasquèt pas, mas nasquèt de l'autre costat dels Pirinèus en Aranès , amb el dins de racontes al buf desalenat o apesinat seguirèm l'Istòria de las Cevenas, en fach l' l'Istòria de sas gens, son pòble mesclat, vengut de pertot per lo travalh, o a causa de la guèrra coma l'aranés Pere. Benlèu una remarca, se Pere es aranés, fuguesse pas, çò sembla, dins las Brigadas internacionalas, mas dins l'armada de la Republica Espanhòla. Seguirèm tanben en julhet 1943 sus las dralhas Miriam, nascuda dins lo mas de Cevenas ont amagavan una familha de josieus. Entre dos fuòcs lo que va prene dins la calorassa de 2003, e lo de la Libertat que perseguisson los dels maquís es la saga de son pòble que Paladan nos fa viure aquí e aquò dusqua a uèi, la barradura de las minas e de las fialaduras que faguèt de las Cevenas un desert que viu sies meses l'an, l'estiu.

Sas Cevenas son plan las de Jean-Claude Chabrol, mas el, escriviá en francés amb a pro pena una mica de “patois”, alara que lo Jordi...

Me cal parlar de la lenga. Peladan ne parle causissent un Aranés a mes la lenga coma ligam entre pòble s estrangièrs: “Sortissiá d'un vilatjon de la val d'Aram e dins son brèç aviá trapat tres lengas . Castilhan de tèsta, Catalan de còr, Occitan de tripas, tres lengas, tres culturas. O disiá l'avi, una pata tombas de cuòl, doas patas tre,talhas, a tres pèot bofar lo vent. L'escòla li ensenhet Francés e Anglés. [...] el qu'apelavan l'espanhòl, conpreniá pro aisidament los paisans que rencontrava quand s'anavan avitalhar dins los mases de l'entorn e sovent escambiavan dins aquesta lenga ont èran mai d'aise qu'en Francés.”

Doncas aprèp aquesta Defensa e illustracion de la lenga occitana, espepissam la lenga del autor.

Es un delici, nos porgís de biais de far, de noms, de locucions chucosas.

Per lo fuòc, nos ditz que “ escala al pas del caval e davala al pas del buòu” , un biais de saupre ont l'atacar, ont “atubar lo contra-fuòc. Parla del vin de Clinton, de las lausetas ( que son pas de alausetas , de calandras tanpauc) dels tombèus particulars. Escriu “ lo camin preniá lo serre de galís” , “ daissar tombar la fogassa”, “trepassar las bolas “ o encara “”torneron a sos camions e raspèron”... Enfin dins aquel Fuòc de la Libertat sorgenta una font de lenga de bon beure a regaladas.
Amb aquel libre Jòrdi Paladan nos fa veire a mai una soscadissa sus uèi, per far deman, amb totas e totes dins la diversitat.

De crompar a la Marpoc 4 Carriera Ferrnand Pelloutier 30900 Nîmes 0466761909 o en cò dl autor 4 rue des Mésanges 30900 Nimes 0466641799. 16€.